Amerykańskie dokumenty, opublikowane niedawno i omawiane całkiem serio w debacie publicznej, opisują działania instytucji Unii Europejskiej wobec procesów wyborczych w kilku państwach członkowskich. Jeśli ich treść jest trafna, mamy do czynienia z czymś więcej niż tylko „dialogiem o wartościach”. Mamy do czynienia z politycznym wpływem ubranym w język troski.

A przecież Unia nigdy nie ingeruje. Ona jedynie… koordynuje rzeczywistość.

To nie nacisk. To „mechanizm warunkowości”.

Gdy Komisja Europejska uzależnia wypłatę środków od spełnienia określonych standardów, to oczywiście nie jest presja. To troska o praworządność. Gdy przed wyborami publikowane są raporty podważające kierunek reform w danym kraju, to nie jest wpływanie na klimat polityczny. To transparentność.

A jeśli klimat polityczny akurat zmieni się na mniej przychylny rządowi? Cóż. Przypadek. Demokracja zadziałała.

Bo przecież trudno sobie wyobrazić, że wielomiliardowe fundusze, oficjalne komunikaty Komisji, rezolucje Parlamentu Europejskiego czy nagłe intensyfikacje procedur prawnych mogą wpływać na debatę publiczną w kraju tuż przed głosowaniem.

Wpływać? Skądże. One tylko istnieją.

Finansowanie społeczeństwa obywatelskiego – zupełnie neutralne

Dokumenty wskazują również na wsparcie dla organizacji pozarządowych i projektów prodemokratycznych w państwach, gdzie – według Brukseli – „standardy są zagrożone”. Co brzmi szlachetnie. I często takie jest.

Ale wyobraźmy sobie przez chwilę, że analogiczne działania podejmowałby rząd centralny wobec regionu rządzonego przez opozycję: finansowałby lokalne inicjatywy krytyczne wobec władz regionalnych, promował określony przekaz, wzmacniał „właściwe” narracje.

Czy nazwalibyśmy to neutralnym wsparciem obywatelskim?

Oczywiście w przypadku UE wszystko wygląda inaczej, bo tam nie ma polityki. Tam są wartości. A wartości, jak wiadomo, zawsze są obiektywne. Zwłaszcza te zapisane w komunikacie prasowym Komisji.

„Zaniepokojenie” jako narzędzie strategiczne

Unia Europejska dysponuje potężnym arsenałem: rezolucje, raporty, procedury naruszeniowe, Trybunał Sprawiedliwości, warunkowość finansowa. Wszystko to całkowicie niezwiązane z kalendarzem politycznym w państwach członkowskich. Jeśli coś dzieje się akurat przed wyborami – to czysty zbieg okoliczności.

Bo przecież instytucje unijne działają w próżni. Bez kontekstu. Bez świadomości, że ich komunikaty cytowane są przez opozycję w kampaniach. Bez refleksji, że informacja o zablokowanych miliardach euro może stać się tematem numer jeden w debacie wyborczej.

To nie wpływ. To echo.

Europa jako pedagog demokracji

Z dokumentów wyłania się obraz UE jako strażnika demokracji, który nie tylko pilnuje traktatów, ale także – gdy uzna to za konieczne – aktywnie modeluje warunki polityczne. Nie po to, by zmieniać wynik wyborów. Skądże. Tylko po to, by wyborcy mieli „pełną informację”.

A że ta informacja bywa jednostronnie krytyczna wobec konkretnych rządów? To dlatego, że rzeczywistość bywa jednostronnie problematyczna.

W tej logice Unia nie ingeruje w wybory. Ona je cywilizuje. Ustawia scenę. Koryguje oświetlenie. Czasem podsuwa rekwizyty. Aktorzy mogą grać, jak chcą – byle w odpowiednim świetle.

Gdzie kończy się standard, a zaczyna polityka?

Sedno problemu nie polega na tym, że UE reaguje na naruszenia prawa czy zasad traktatowych. To jej kompetencja. Pytanie brzmi: czy moment, intensywność i forma tych działań są całkowicie oderwane od realiów politycznych?

Jeśli dokumenty amerykańskie rzetelnie opisują sytuację, to wygląda na to, że granica między obroną standardów a wpływaniem na polityczną dynamikę bywa płynna. Bardzo płynna. Na tyle płynna, że trudno ją dostrzec bez lupy – albo bez publikacji zza oceanu.

Demokracja, ale pod nadzorem

W najbardziej sarkastycznym ujęciu można by powiedzieć, że Unia wierzy w demokrację bezgranicznie. O ile demokracja podejmuje właściwe decyzje. A jeśli nie – wtedy trzeba ją wesprzeć. Raportem. Procedurą. Zamrożonym funduszem. Albo trzema naraz.

Bo przecież nie chodzi o to, kto wygra wybory. Chodzi o to, by wygrała Europa. A Europa – jak wiadomo – ma swoją definicję tego, co jest europejskie.

I oczywiście wszystko to dzieje się w imię wyższych zasad. Transparentnie. Proceduralnie. Z odpowiednim logo i numerem sprawy.

To nie ingerencja.

To zarządzanie demokracją w wersji premium.